dag 27 - gevoelloosheid als gevoel

Zwaarte is niet erg. Maak je pas zorgen als je niks meer voelt. 

Genoemd: Bret easton ellis, Minder dan niks, the rules of attraction. David Fincher. The killer. Fight club. 

Transcript

SPEAKER_01 0:01

Ik ben Tom zijn Darko. Ja, weet je wat mijn probleem is?

SPEAKER_00 0:09

Mijn voorhoofdholtes zijn ontstoken. Daarom voel ik me al een week langlendig. Na een paar dagen had ik het pas in de gaten. Fuck, die zijn gewoon ontstoken. Je weet wel, als je bukt, het dan begint te kloppen. In je voorhoofd. Ja, en laat maar zeggen, alles achter mijn wenkbrauw. Er valt niks aan te doen helaas. Behalve uitzieken. Dus als ik wat smotterig klink. En overkom als iemand met hoofdpijn, dat kan kloppen. Maar dan mag het pret niet drukken. Ik ga je gewoon in slaap praten vanavond. Als je dat oké vindt. En ik dacht, ja, ik voel nu zoveel. Misschien moeten we het gewoon over gevoeloosheid hebben als gevoel. Het hoofdthema van een van mijn favoriete schrijvers, Brad Easton Alice.

SPEAKER_01 1:03

Voor je gaat slapen. Als je weinig meer voelt, dan vervaag de grenzen van wat acceptabel is.

SPEAKER_00 1:13

Je bent er wel, maar niet echt. Ik heb dit opgeschreven: deze gedachte bij het herlezen van hun boek Minder dan Niks uit 1985, geschreven door Bert Easton Ellis. Dit was zijn debuut. Wat een dubu, joh. Ik had ooit een collega die, haar moeder was heel depressief. En die voelde zich heel levendig door toen ze dit boek ging lezen. Ja, dat snap ik wel. En minder dan niks, volgen we een zomerlang rijke, verveelde tieners uit Californië in de jaren tachtig. En ja, ze zuipen, snuiven, hebben soms betekenisloze seks. Alt het wel mee in het boek. Het wordt nauwelijks in detail opgeschreven, maar er is betekenisloze seks. Ja, ze gaan verder. Ja, wat doe je als je rijk bent? Heel veel uit eten, af en toe muziekpandjes kijken, heel veel naar de bioscoop. Maar er is gewoon geen plezier of diepgang in hun gesprekken. Het is allemaal zo oppervlakkig. En niemand durft echt kwetsbaar te zijn. Je merkt ook dat niemand echt iets gevoel van voldoening of een hoger doel heeft. Het is allemaal zo betekenisloos. En het is natuurlijk wel. Je moet dit begrijpen, het is natuurlijk California, Los Angeles, Hollywood. Het is natuurlijk het gebied van de glitter en de glamour, van de entertainment, van fake it till you make it. Van veel geld van ego's. Dat levert bijzondere verwaande, gevoeloze kinderen op. Van deze rijke ouders. En dan zijn de ouders, producenten of kinderen van acteurs. Ze voelen zich gewoon allemaal verrot. Maar ze zijn ook op de een of andere manier te verdoofd om dit op te merken. Ja, we volgen kleed in het boek. Namate het boek vordert, steeds dieper in zijn gevoelheid, in zijn gevoelloosheid getrokken. Ja, wat betekent dat je in de wereld vanuit nihilisme snapt?

SPEAKER_01 3:39

Stapt? Wat betekent dat je in de wereld vanuit nihilisme stapt?

SPEAKER_00 3:45

Nihilisme is de overtuiging dat er niks echt toe doet. Dat je overal argwanend en wantrouwend tegenoverstaat. Dat er geen zin is. Dus doe gewoon waar je zin in hebt, weet je dat. Nihilisme is echt heel. En dat zie je wel terug in dit boek dat die soort nihilistische moeras mist wat er doorheen zit.

SPEAKER_01 4:20

Niks. Niks raakt die personages.

SPEAKER_00 4:27

De mensen voelen weinig menselijkheid voor de ander. Kijk, in het boek wordt een lijk die ze vinden een bezienswaardigheid. En ze kijken zo'n snuf movie, zo'n snuf movie waar je niet weet of het echt of nep is, waar dan iemand echt in elkaar wordt geslagen of wordt verkracht of drugs wordt gebruikt, een snuf movie. Ze lachen er allemaal om. Terwijl het waarschijnlijk echt is wat ze daar zien, de vernedering. Een van die vrienden van Klee, die begint ook zijn eigen lichaam te verkopen om zijn drugsverslaving te onderhouden. Terwijl hij aan alles merkt dat hij dat niet meer wil en dat hij er klaar mee is, maar dat hij ook in de band van die boyer zit, die hem elke keer met valse beloftes dan toch weer hem dingen laat doen die hij niet wil doen, heel schijnend om te zien. En het meest heftige is op het eind de scène. Erin een jong meisje vastgebonden zit aan het bed en waar dan verschillende mensen seks mee hebben.

SPEAKER_01 5:31

Het boeit niemand wat is het schokkende eraan.

SPEAKER_00 5:38

En wat ook wel goed is in dit boek, dat is als kleding die kranten openslaat. Dan zie je gewoon die nieuwsberichten die alleen maar in Amerika gebeuren. De waanzin van de stad, Piromanen, baby's in magnitron, serie mordenaars. Ja, dat is altijd het beeld wat ik heb van Amerika van vroeger. Dat daar mensen echt heel erg gek kunnen worden. Omdat niemand echt voor ze zorgt en dat er dan hele gekke dingen gebeuren. Je zou nu tegenover kunnen zeggen: zet als je nu de krant in Nederland openslaat, dat het natuurlijk alleen maar gaat over de waanzin in de wereld in plaats van in je eigen land. Ja, ik weet niet. De wereld is gek. En jij loopt erin rond. En je hoeft er helemaal niks van te vinden, want je voelt niets meer - gewoon helemaal afgestompt. Ik weet niet. De apathie werkt bij het lezen van dit boekje echt heel hypnotiserend. Ja, het is ook heel droog hoe al die verwende, gevoeloze tieners in hun auto. Hun dagen slijten. Tot op het eind in het boek dan toch de schok komt met dat vastgebonden meisje. En je echt als lezer eigenlijk voor het eerst zelf wat begint te voelen. Dus je wordt helemaal in die apathie meegezogen omdat het ook wel grappig is. Maar op het eind gelukkig voel ik nog wat. En kled daarentegen. Hij gaat zelf nooit over een morele grens en overigens, maar hij aanschouwt. Hij ziet het allemaal om zich heen. Hij is een soort figurant die er een beetje tussendoor loopt. Maar je natuurlijk ook de vraag kan stellen: is degene die toekijkt niet schuldiger dan degene die het doet. Op het eind vraagt zijn vriendin, die niet echt meer zijn vriendin is, aan hem: heb je wel van me gehouden? En dan weet niet eens om dat een antwoord te geven. En als hij dan de vraag terugstelt van heb je wel van mij gehouden? Ja dan zegt ze: Dat is zo goed. Dat hij vooral heel knap. Wat die oppervlakkigheid van Californië een soort van samenvat of zo, waar uiterlijk er nog best wel veel toe doet. Maar ze zeggen ook van behalve dat hij kna is: van ja, het was ook net alsof je er niet was. Dat is zo'n goede zin. Het was net alsof je er niet was. Wat natuurlijk die totale afvlakking is. Iedereen merkt het als je afgevlakt bent. Ja, ik zeg het je, je een beetje down of donker of depressief voelen, dat is helemaal niet zo erg. Wat je voelt. En dat is het belangrijkste bewijs dat je leeft. Je moet je pas zorgen maken als de aflakking je vindt, dat er echt niets meer toe doet in je hoofd.

SPEAKER_01 8:35

Zelfs de gedachten over je eigen verdwijning niet.

SPEAKER_00 8:43

Gevoeloosheid is een nare cocktail in de samenleving, vind ik. Want als niksje meer raakt, dan ben je ook nergens meer verbaasd over. En ben je ook niet in staat om in opstand te komen of in verzet. Ook al is het maar om gewoon je mening te ventileren. Ja en gewoon te zeggen van wat de fuck zijn we toch aan het doen met z'n allen? Kijk, ik heb jongens wel eens om drie uur s'nachts een dronken meid zien overtuigen om met hen mee naar huis te gaan. En ik heb ook wel eens mensen een kamer naar binnen zien gaan en spullen zien pakken die niet van hen waren. En je kan natuurlijk alcohol en groepsdynamiek de schuld geven, maar ik heb toch ook het gevoel bij dit soort mensen dat ze al voor een deel afgevlakt zijn, wat nog meer versterkt wordt door drugs. Zoals we zelf ook dingen doen die niet goed voor ons welzijn zijn als we ons afgevlakt voelen. Zoals in een auto stappen met iemand die te veel gedronken heeft, maar wel achter het stuur gaat zitten. Of dat je zelf degene bent die met te veel alcohol op achter het stuur gaat zitten. Maar ja, als je niks voelt, wat maakt het dan eigenlijk uit als het fout gaat? Voor je gaat slapen. Bret Easter Ellis schreef dit boek toen hij 20 jaar was. Fuck, 20 jaar. Ik bedoel, de meeste schrijvers debuteren op hun veertigste met een beetje levenservaring en vooral het schrijven als ambacht.

SPEAKER_01 10:18

Wat dan op een gegeven moment goed genoeg is.

SPEAKER_00 10:24

Hij was 20. En hoewel dit boek niet per se een grote monsterhit werd, het was wel een hit, het verkocht goed genoeg. En ik denk ook vooral dat er zoveel mensen onder de indruk waren, critici en zo. Ja, hij kreeg ook meteen een flink soms geld om een nieuw boek te schrijven. En er werd ook meer als een soort brand ingezet. Het was wow, Brad East en Alice, dat is nog steeds een begrip. Ja, hij bracht een beetje rock'n'roll eigenlijk naar de literatuur toe. En zijn boek werd ook meteen verfilmd een jaar later, minder dan niks werd verfilmd Less than Zero heette die film met Robert Downey Jr. Die film was helemaal geen succes, één grote flop eigenlijk. Ik heb hem nooit gezien, maar volgens mij had het ook niet veel meer met een boek te maken, maar toch, als Hollywood je heeft gevonden, dan hoor je er natuurlijk wel bij. Ja, zijn volgende boek die hij schreef, The Rules of Attraction. Mijn favoriete boek. Ja, dat was helemaal niet zo'n goed ontvangen boek, ook niet per se goed verkocht. Maar het is wel mijn favoriete boek. Ik vind hem ook veel minder nihilistisch dan Naston Zero. Al heeft het wel diezelfde vibe. Dit namen veel meer personages die gevolgd worden, een soort ingewikkelde driehoeksverhouding. Iedereen is ook de hele tijd onder invloed en niemand is gelukkig. Iedereen is gevoelloos, maar toch er zitten heel veel goede grappen in ook. Ja. Bert Easton Ellis heeft dan eens gezegd dat het hoofdthema van zijn schrijfwerk is om gevoeloosheid, nampnis als gevoel te omschrijven.

SPEAKER_01 12:02

Ja, en ik denk wel, vooral in zijn eerste vier boeken is het wel heel goed zichtbaar.

SPEAKER_00 12:12

Wat me ook alweer fascineert, want ik ben zelf het tegenovergestelde. Ik probeer juist als schrijver die extreme gevoelens te normaliseren in mijn schrijfwerk, zodat jij die ook die extreme gevoelens voelt, je minder alleen voelt dat het niet zo raar is om ze te hebben. Maar ja, ik hou wel enorm van die nihilistische vibe of zo van Brad. En dat heb ik ook met een filmmaker.

SPEAKER_01 12:39

Zoals de filmmaker van Seven en Fight Club. David Lynch.

SPEAKER_00 12:54

Of de film die hij een paar jaar geleden voor Netflix heeft gemaakt. Die moet ik echt elk jaar herkijken. De killer over zourborden daar, zo heel gestructureerde huurboorden naar tot een moord misgaat. Een huurmoord en hij alles op alles zet om wraak te nemen. En niet alleen ja, en de killer is ook geweldig, omdat de Smits als soundtrack erin zit. De Magnum Opus van Brad East en Annes die kwam een paar jaar later. American Psycho. 1991 kwam het boek uit. Ja, wat ik snap, als je het thema is om gevoeloosheid als gevoel neer te zetten, dan kom je uiteindelijk uit op het boek American Psycho. En dan kom je uit op Wall Street. Er is te veel geld. Er is te veel zinloosheid. Wat maakt het dan eigenlijk uit als je als mens hatende Patrick Bateman, beurshandelaar, in zijn veite stiekem zwervers gaat vermoorden. Dat is de ultieme vorm van gevoeloosheid. Een ander fun fact: Batemans idol in een boek is Donald Trump. Dat heeft Brad denk ik goed gezien. Ja, wie is de meest gevoelloze gast met de meeste macht in deze wereld? Ja, Elon Musk. Maar ook Donald Trump. Dat is een enorm gewetenloze, gevoelloze narcist. En helaas gaat hij over heel veel mensenlevens. Ja, laat ik maar niet beginnen over Trump. Ik vind waar hij voor staat, die hele gemeente om hem heen. En ook de aanhangers hier in Europa kan er gewoon niet bij. Dat is echt het tegenovergestelde van medemenselijkheid en problemen willen oplossen en begrijpen hoe ingewikkeld überhaupt problemen zijn, gewoon het erkennen van de complexiteit van de wereld. De gevoeloosheid in een boek bereikt op het eind, ik wou zeggen hoogtepunt, maar meer een dieptepunt, Patrick Beemug ga lijken verkrachten. Ja, waarom ook niet? Als je gevoeloos bent, en je moord voor je lol en je bent hyperseksueel, waarom zou je het lijken gewoon niet kapot neuken. Het boek was al een schande voordat het uitkwam. Want iedereen die dit las, die zei dit is wel een hele slechte smaak. Die gaan we onze vingers niet aanbranden. Dus elke grote uitgever, weet je, uit elk land zei: wij gaan dit niet uitgeven, Brad. Bekijk het maar. Op één uitgever na, die dacht, we durven het wel aan.

SPEAKER_01 15:37

Ja. Ja, kijk, ik snap wel dat Brad East en Alice bij dit boek uitkwam.

SPEAKER_00 15:47

Als je op je twintigste al zo geadoreerd wordt. En hij was al iemand die best wel veel last had van angsten. Maar hij vond ook wel dat klemmerleven en aandacht best lekker. Dus ja, hij stortte zich er natuurlijk volledig in. Hij gaf veel feestjes, zoop veel en had veel geld, maar vlakte zelf ook totaal af. Daarnaast worstelde die met zijn homoseksualiteit vooral dan in het geheim houden voor het publiek. Ja, en hij had een vertiefde relatie met zijn vader, die ook altijd sluimerde op de achtergrond. Ja, heeft jarenlang aan Amerikan Psycho geschreven. En het was één uitgever die het wel aandurfde. En omdat iedereen er zo'n schande van sprak, hoe ongepast het boek was, daardoor iedereen het boek lezen. Ja het werd echt een gigantische hit, echt huge. Ja, dat was nog de tijd dat een boek The Talk of the Town was. Wat nu af en toe gebeurt met een tv-serie dat iedereen het over heeft, begin jaren negen dat iedereen het over dit boek. Negen jaar later is het boek verfilmd American Psycho in 2000 met Christian Beale in de hoofdrol. Ja, een film is heel goed hoor en vet. Maar je kan een film beter zien als een soort best-off van de beste scènes uit het boek. Verder heeft het weinig met het boek te maken eigenlijk. Op de beste scènes na boek en film zijn echt heel anders. Dat is altijd zo, maar natuurlijk konden ze het boek niet letterlijk verfilmen. Er wordt geen lijkverkracht. Nee, dat kan allemaal niet, joh. Het wordt wel geweldverheerlijkt, maar ja, dus elke Hollywood film.

SPEAKER_01 17:36

Maar blijkbaar zitten daar ook grenzen aan van smaak of zo.

SPEAKER_00 17:39

Votsoen. Ja. Om eerlijk te zijn, ik heb twee pogingen gedaan in mijn leven om dit boek te lezen, Merk en Psycho. En twee keer ben ik gestrand vlak voor het einde. Ja, bij de pagina's waarop uitgebreid wordt omschreven hoe een lijk er seksueel aan moet geloven, gewoon pagina's lang.

SPEAKER_01 17:59

Ja, het liet me een beetje misselijk voelen. Maar ik heb wel genoten. Maar ik ben wel twee keer afgeraakt op hetzelfde punt.

SPEAKER_00 18:11

Maar ik wil heel graag binnenkort een derde poging waren om dus opnieuw te beginnen met het boek en dan wel zorgen dat ik die laatste pagina behaal. Maar eerst wil ik dan zijn tweede boek, mijn favoriete boek, gaan herlezen. Dus ik heb nu net minder dan niks gehad, en dan de wetten van de aantrekkingskracht lezen. En als ik die heb afgerond, dan zat volgens mij nog een vaan de bundel. Die Informers, maar die is na American Psycho uitgebracht. Misschien lees ik die nog, die heb ik op mijn e-reader staan.

SPEAKER_01 18:46

En dan American Psycho. Nou, wordt vervolgd.

SPEAKER_00 18:56

Als jij denkt van hé, dit vind ik wel interessant. Minder dan niks, is echt een dun boekje. Je moet even kijken naar tweedehandse exemplaren. En een Engels kan je trouwens ook prima lezen. Het is mooi geschreven ook in het Engels. Misschien heeft het nog wel meer waarde in het Engels dan in het Nederlands.

SPEAKER_01 19:17

Ja, less than zero heet hij. En ja, mijn favoriete boek is The Rules of Attraction. Vertaald als Uten van de aantrekkingskracht.

SPEAKER_00 19:32

Ook moeilijk te verkrijgen in het Nederlands. Engels wel, maar in het Nederlands moeilijk. Maar ja, aanrader. En als je echt een fysiekte geest hebt, probeer dan de Merken Psycho te lezen. Maar daar moet je niet mee beginnen. Begin eerst met deze twee boeken van Bertisten. Dus daar kan je een beetje zijn ironie en zijn stijl zien, wat ook heel erg in de Merken Psycho zit. Staprustig in, zou ik zeggen. Heeft trouwens na Merk en Psycho. Dat was heel lang stil rondom hem. To heeft hij glamorama uitgebracht. Echt een enorme pil van een boek. En hij gaat heel erg in dat boek. Ja, ik hou daar dus niet zo van. Het wordt heel surrealistisch en absurd ook. Absurdisme en surrealisme vind ik in films en boeken niet zo leuk. Dus dat de realiteit verwongen wordt tot vreemde. Ja, ik weet niet eens hoe ik het moet uitleggen. Dat boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel is heel goed. Het tweede deel gaat die hoofdpersoon op reis naar Europa en heeft hij het idee dat hij de hele tijd wordt gefilmd door een crew. En opeens is de crew weg. Wat de realiteit is, dat vervaagt. Ik hou er niet zo van. Maar deel één van het boek vond ik heel goed. Echt heel grappig ook. Misschien moet ik toch nog eens een keertje een poging wagen. Daarna is nog Lunar Park gekomen. Gaat over Brad zelf, maar ook surrealistisch, een beetje vreemd boek.

SPEAKER_01 21:08

Ja, een beetje vreemd boek. En een paar jaar geleden had hij nog. Shards. Scherven is die vertaald.

SPEAKER_00 21:26

Ook een best dik boek, maar ik vond hem leuk. Het leek een beetje op Merk en Psycho en minder dan niks, maar dan echt een light versie. Ja, er is weer een seriemordenaar en weer verveling in Californië met de jeugd.

SPEAKER_01 21:45

Ja, eigenlijk hetzelfde. Maar dan volwassen ofzo. Dit was mijn ode een van mijn favoriete schrijvers. Dankjewel voor luisteren. Handjes boven de tekens.