dag 41 - je hoeft niet alles te weten

Over het mysterie van het koelkastlampje, over of je love-interest wel aan je denkt als die niks van zich laat horen, over het heelal en de vlieg, over de mensen die we hebben verloren

Transcript

SPEAKER_01 0:00

Hé, Dorsen Darker. Er in slaapvalfluisteraar.

SPEAKER_02 0:05

Dat is wat ik doe. Met één belofte, die handjes van jou blijven boven de tekens. Ik had het de afgelopen keer over bijna doodervaringen. Ja, dan dacht ik, zullen we het eens even daarover doorgaan? Over de mysterieën van het leven. Voor je gaat slapen. Kijk, als je het aan mij vraagt, is er maar één echt mysterie in het leven. En dat is de vraag of het koelkastlampje daadwerkelijk uitgaat als je de deur sluit. Ja, vermoeden is van wel, maar you never know. Misschien is het toch die paradox met die kat in de doos. Is die levend of dood? Nee, is alle twee tegelijkertijd kant op de roein. Ja, er zijn wel meer mysteries in het leven. Behalve het koelkastlampje. Net zoals je niet weet of je love interest echt aan je denkt als jij niets van je laat horen. En die andere persoon dus ook niet aan jou. Je wil het weten. Maar tegelijkertijd ook niet echt. Want weten betekent dat je er ook iets mee moet. Snap je? Zoals waarom het lampje niet uitgaat als je de deur sluit, daar zou ik helemaal gek van worden. Hoeveel onnodige energie heeft mij dit al gekost? En heeft dit effect op de snelheid van bederven van de kaas en de vegetarische smeervorst in mijn koelkast? En weet je wel niet hoe duur zo'n lampje is om te vervangen als hij maar de hele tijd staat te branden. Die dingen zijn echt duur, kan ik je vertellen een paar tientjes. En als die loveinteresse niet aan je denkt. Waar denkt hij dan wel aan? Of erger, aan wie denkt hij dan wel? Dat is dus weer een nieuw mysterie. Nee, ik zeg het je, ik betoog het je. Op sommige vragen hoef je beter geen antwoorden te vinden. Zoals de vraag waarom het universum überhaupt bestaat met al die materie en wetmatigheden. Waarom is er iets? En waar was jij toen dat iets nog niets was? Ik moet zeggen, ik vind het ook altijd wel weer een teleurstelling als je meer weet. Laat maar zeggen, hoe dingen zijn ontstaan, zoals de oerknal en zo. Of waar bewustzijn vandaan komt, staat altijd teleur of zo. Zoals de huidige theorie dat. Zoals de huidige theorie dat al die neuronen in ons hoofd, die de hele tijd signatie naar elkaar aan het vuren zijn, dat die op de een of andere manier een soort veld maken waarin bewustzijn ontstaat.

SPEAKER_01 2:50

En als ik dan die vogels in mijn tuin zie, weet je, die zijn zo klein en hersenen zijn zo'n klein.

SPEAKER_02 2:56

Maar hoe vaker ik ze zie, hoe meer de verschillen me opvallen, zijn we echt karakter, snap je? De een is wat voorzichtiger, de ander is een baasje. Ze zien er niet alleen allemaal anders uit zoals de musjes. Maar de ene is bang en de ander is stoer. Ik weet niet, er zit gewoon heel veel leven in. En ook die kouwen hier in de wijken en de exters en die kraaien. Het zijn gewoon net, ik weet wel dat dit projectie is, maar er al zoveel leven zit in zo'n klein wezen laat staan, hoeveel leven er in onze eigen hoofden zitten als die hersenen groter zijn. Ik droom, ik weet niet of ik al dat verteld heb, maar ik droom regelmatig dat ik dood ben. Maar dan dus wel leef. Dus ik ben dood, maar ik leef dan ergens anders in een soort hiernamaas. En het is geen fijn gevoel, kan ik je vertellen. Want het voelt heel erg van jeetje, ik ben dood. Dat betekent dus dat ik geen afscheid heb kunnen nemen dat zij niet weten dat ik hier ben. Dat is een heel gek gevoel. Jij dacht dat de achterblijven ze het zwaar hadden. Nou, dan moet je zelf plotseling sterven. Die hebben het ook niet makkelijk hoor. Het voelt heel erg als dat je elkaar bent misgelopen als je opeens sterft, in ieder geval in mijn droom dan. Ik weet niet. In 2007 denk ik, of 2006 was het misschien, had ik met een vriend afgesproken op Arnhem Central om twee uur. En mijn mobieltjes bestonden al, zo oud ben ik nou ook weer niet. Maar met sms'en en zo en bellen. Alleen ik was mijn mobiel vergeten. En de trein had vertuiging. Waardoor ik dus om half drie aankwam. En dan moet je dus hopen dat diegene er nog staat ergens. En dan kom je er ook achter, we hebben helemaal niet afgesproken waar. Dan denk je, we bellen elkaar wel van: Ik ben hier, ja, ik sta hier. Ik twaalde daar wat rond, maar ik zag die vriend niet.

SPEAKER_01 5:16

Waarschijnlijk ging niet mij bellen, maar ja, mijn telefoondag nog thuis. En vooral dat je niet kan vertellen wat er gebeurd is, dat is een heel gek gevoel van stress. Het is echt de kunst van elkaar mislopen. Het kon nog in 2006. Het kon nog. In de jaren 90 had mijn oom afgesproken aan de zijkant van de snelweg. Om stoplichten over te kopen. Dit heb ik volgens mij wel eens verteld over die stoplicht.

SPEAKER_02 5:57

Misschien ook niet. Hij was verkeersdeskundige, maar hij vond het ook wel vet om stoplichten in zijn huis te hebben. We stonden langs de Bern bij Arnhem in de buurt. En de Berm was helemaal geel van de droogte. We hebben daar wel een half uur gestaan. Maar die persoon met wie hij had afgesproken na aanleiding van de advertentie in de krant, die kwam niet opdragen of waar nou. De kunst van elkaar mislopen. En elke keer weer als ik nu in mijn auto langs knopend waterberg rijdt, zoet dat knopend terug, net voor dan denk ik aan die man die niet kwam opdrachten. En ook aan dat die tijd natuurlijk voorbij is. Hij heeft trouwens wel op een later moment het stoplicht over kunnen nemen. Dus ze hebben elkaar uiteindelijk nog getroffen. En het hing een tijdje in zijn woonkamer in een fletje waar hij samenwoonde met mijn tante. En als je dan naar de wc ging en dan de wc-lamp aanknipte, dat had hij dan zo gemonteerd dat het stoplicht in de woonkamer van groen naar oranje naar rood ging. Echt geweldig, toch? Ik heb nog nooit iemand in mijn leven ontmoet die dit heeft, maar hij had het.

SPEAKER_01 7:05

Ja, ze hadden zelfs foto'gen genomen en ze woonde in Leeuwarden dacht ik. Ja, volgens mij een leeuwarden. Dat is een flink eindje rijden van waar ik woonde.

SPEAKER_02 7:21

Dus ze hadden foto's genomen en dat met de post opgestuurd, zodat ik kon zien hoe het stoplicht werkte in de woonkamer.

SPEAKER_01 7:29

Grappig, hè. Volgens mij zijn ze uiteindelijk weer verhuisd. Ze werd heel erg ziek, mijn tante.

SPEAKER_02 7:36

23 lassen, 24. Ja, gewoon kanker. Het werd te laat ontdekt wat voor kanker. Dus ja, het was een lang en ingewikkeld traject met heel veel pijn ook.

SPEAKER_01 7:49

Veel operaties. Lang zietetraject. Dus ik heb het stoplicht in de praktijk zien werken.

SPEAKER_02 8:00

Maar dat was het moment dat we afscheid van haar gingen nemen omdat ze besloot te sterven. Dat ging gewoon niet meer. Heel gekker, want die hele woonkamer zat vol. Ja, met allemaal vrienden en familieleden en zo.

SPEAKER_01 8:14

Iedereen rookte ook nog en het was alcohol. En iedereen praatte heel hoog of zo.

SPEAKER_02 8:22

Ik weet niet. Het was gewoon echt een feestje leek het in ieder geval. Dat was mijn herinnering als kind. Maar na onderbeurten gingen we naar de slaapkamer toe. Ik weet niet eens of er alcohol was, dat vul ik waarschijnlijk zelf in. In haar bed kreeg ik een knuffel mee, want ze hadden heel veel knuffels gekregen van allemaal mensen. Blijkbaar als vorm van troost of zo. Ik koes een eekhoorn uit. Ik heb hem nog steeds trouwens.

SPEAKER_01 8:49

Ik weet helemaal niet waar die ligt. Toen ik voor het eerst aan mezelf ging zitten, een paar jaar later. Voel ik me zondig. Ik heb het gevoel. Ik had elke keer het idee dat zij meekijkt vanuit de hemel.

SPEAKER_02 9:07

Heel gek gevoel. Bij heel veel dingen in het leven vraag ik me nooit af of iemand meekijkt. Maar als ik dan iets zondig doe heb ik het idee dat iemand meekijkt. Beerd. Zou het zijn, hé? Hoeveel van onze gestorven dierbare mensen hebben al onze leugens aan schoud en viezigheden gezien en hadden ze een oordeel en moeten we daar bang voor zijn of juist niet? Dat gevoel in mijn droom van geen afscheid kunnen nemen. Het is zo onwerkelijk en toch zo echt. En dan ben je toch weer even blij als de ogen open gaan en daarna ga je gewoon weer over op de orde van de dag.

SPEAKER_01 9:52

Ik denk dat het er niet echt toe doet of er een hiernaals is. We zien wel, toch denk ik dan ooit als het stopt.

SPEAKER_02 10:02

We leven sowieso, mag ik hopen, door in de harten van de mensen die van ons hielden. Of je hebt de pecht dat al je dierbaren al gestorven zijn als je honderd wordt. Lijkt me ook zo gek. Volgens mij zag ik dan laatst een interview of zo in een volkskant met iemand die dan een vrouw die dan 90 wordt, maar zelfs haar kinderen zijn al overleden en haar man en zus en vrienden.

SPEAKER_01 10:29

Ja, zo kan het ook. Ik wil alleen maar zeggen, dan leven we dus niet door de harte van mensen die daar nog gestorven.

SPEAKER_02 10:42

Dat is al nog kleinkinderen.

SPEAKER_01 10:46

Ja, weet je.

SPEAKER_02 10:49

Dat is een beetje de nihilistische kant in mij. Of de enorm nuchtere kant. Dan denk ik, ja, ik ben ook maar een individu, een van de zes miljard. Zo bijzonder ben ik nou ook weer niet. En jij ook niet. En onze betekenis überhaupt in het universum is gewoon verwaarloosbaar. Ja, op één ding na natuurlijk. We zijn de enige getuigen die het kunnen aanschouwen en zich ervan bewust zijn dat het universum bestaat, dat dit überhaupt zijn er in ieder geval bewuster van dan de hert die er doorheen loopt.

SPEAKER_01 11:21

We zijn observeerders.

SPEAKER_02 11:23

Zonder ons kon niemand het grote meesterwerk zien van God. Whatever that may be. Of dacht je echt dat een vlieg maar één fuck geeft over waarom de maan bestaat en proxima centauri vier lichtjaar reizen is en dat venus te warm is om te leven en Mars te koud, maar de aarde dan weer perfect. Het enige wat die vliegen boeit is, dat is op je huid landen, zodat het je zweet kan opzuigen, omdat er heel veel zoutstoffen in zitten waar die wel goed op gaat. Als je mij vraagt van Thomson Darco, wat is dit allemaal, dan zeg ik God is een kunstenaar en wij zijn het publiek. En het leven is gewoon één grote interactieve kunstinstallatie en we doen allemaal mee en we zijn allemaal onderdeel daarvan.

SPEAKER_01 12:09

Ja, dat denk ik. Tant is gestorven.

SPEAKER_02 12:25

Groep drie zat ik jongen. Soms vraag ik me wel eens af: is daar mijn melanolie ontstaan? Omdat ik natuurlijk toen al een gevoelige jongen was en dan zo geconfronteerd word met de dood en zo dicht op dat ziektetraject zat met de hele familie. Maar ja, mijn therapeut zei wel eens van ja, maar die zat heet zo van het beetje te vroeten hierin. Die vond, laat me zeggen, geen trauma of iets, snap je? Het was allemaal wat vervelende dingen hier omheen gebeurd, maar niet per se dat gevormd heeft. Negatieve gedachtes of zo, nee.

SPEAKER_01 13:06

Die zegt ja, een heftige gebeurtenis in je leven, maar niet iets dat heftige sporen heeft nagelaten in je gedrag.

SPEAKER_02 13:22

Tegelijkertijd denk ik, het heeft natuurlijk wel mijn venster op de wereld bepaald als in het besef van fragiliteit. Dat je ook jong kan sterven. Dat is een vroege onnuchterende gedachte. Het is een waarheid als een koe. Jij hebt ook die ervaringen. We hebben allemaal deze ervaringen. We hebben allemaal iemand gekend nabij, of wat verder af die jong is gestorven. Een klasgenoten tot voetbalgenoten.

SPEAKER_01 13:51

Ik zou ze zo allemaal kunnen opnoemen in mijn leven. Nicky. Zat ik de hele basisschool mee. De derde klas.

SPEAKER_02 14:00

Overreden door een auto bij het oversteken met de fiets op zo'n Rijksweg waar je 80 kilometer mag rijden. Een hele irritante gast van voetbal met suikerziekte al heel jong, die is overleden waarschijnlijk aan een of andere iets met die suikerziekte.

SPEAKER_01 14:26

Broertje van een klassenootje van mee zelfmoord. Zo kan ik nog even doorgaan. Vriend van me, zijn jongere broer, keer zijn ongeluk met de scooter. Ja, et cetera, et cetera.

SPEAKER_02 14:54

Leven is fragiel, dat weten we. En ik weiger conclusies te maken als geniet nog maar nu het kan, want zo werkt het niet. Werkt het maar zo, maar zo werkt het niet.

SPEAKER_01 15:07

Het maakt gewoon verdrietig. En ze zitten in onze harten. En we denken er af en toe aan. En soms denken we er heel vaak aan. Ik zou zeggen, proost op alle dierbaren die we in ons leven hebben verloren. En mogen hun grapjes en de warmte die we gevoeld hebben in ons voortleven.

SPEAKER_02 15:36

Dat is de trooste waar die ik eruit haal. Mijn Tante bijvoorbeeld als een hele lieve zachte vrouw. Dat kan ik me nog herinneren, ondanks dat ik zo jong was, het was fijn om bij haar te zijn. Die was jarig in groep 8 en die nodigde de hele klas uit. Het was zo gaaf dat je met z'n allen de hele klas, dat is natuurlijk het laatste jaar van de basisschool. Maar dat dan iemand ze woonde helemaal niet groot, heel klein zelfs. Die ouders gewoon zeiden, nodig de hele klas maar uit dat je gewoon met de hele klas patat ging eten. En toen gingen we een spannende film kijken. Scream, mijn favoriete horrorfilm. Dat was toen de eerste keer dat ik het zag bij haar op haar feestje. Die ouders hadden de tv in de tuin neergezet, wat een hele slimme oplossing was, was ook warm.

SPEAKER_01 16:26

Dan konden we met z'n allen op de grond als chips etend die film kijken. Dat is wat zij in mijn leven heeft gegeven.

SPEAKER_02 16:41

Een hele warme herinnering aan die klas en aan een tijd die daarna natuurlijk stopte met naar de middelbare school gaan. Deze herinnering was er ook als ze nog leefde, maar snap je mij is intensiever geworden door haar groeit.

SPEAKER_01 17:00

Ik wil niet zeggen dat er lessen in zitten, vind ik zo'n stom cliché.

SPEAKER_02 17:04

Maar gewoon dit zitten ook troostrijke gedachtes in. En ook heel veel onbegrip en machteloosheid en woede, maar ook troostende gedachtes. Vind ik zo mooi in die serie De Bear. Nieuw seizoen komt eraan, ik weet niet wanneer je dit luistert. Als je het luistert in juni 2026, eind van de maand is hij er. Als je dit na juli 2026 luistert, je kan hem kijken. Dat gaat over gauw. En over de fuckness van de borderline broer die zelfmoord pleegde. De Boemen schulden achterlied en zo. Ja, die leeft ook voort in de harte. Met heel veel wisselende emoties, want hij was een heel ingewikkeld persoon. Maar ook een fijn persoon. En ja, daar zit een hele mooie scène in waar de love interest van Carmen Carmen, de hoofdpersoon in de Bergchef ook. Die love interest vraagt aan hem iets over zijn broer en dan ging het volschuldig zich ook van ja, sorry dat ik over je overleden broer begin. Vind je dat vervelend? En dan zegt hij zo mooi: het is zo'n mooie scène, ik heb het vaker gezegd. Ik vind het sowieso mooi dat zij eigenlijk checkt bij hem van vind je het erg dat ik hier naar vraag zo menselijk. En dat hij dan zegt van nee, ik vind het helemaal niet erg dat je naar hem vraagt. Ik vind het juist heel fijn om te praten over mijn broer. Zo'n mooi antwoord. De check, mooie vorm van menselijkheid en inlevingsvermogen. Ik bedoel, misschien vindt iemand het heel vervelend om erover te praten, maar ook het antwoord. Nee, praat er juist over. Dan voelt hij het eigenlijk nog heel levendig. Mooie scène in de Berg. Echt een van de hoogtepunten, die heel veel hoogte bent in deze serie, maar dit is wel een van de hoogtepunten, vind ik op de schaal van melancholie, uiteraard. Melancholie.

SPEAKER_01 19:03

Ik hoop dat je, ondanks de zwaarte van deze aflevering, toch wat warmte voelt in je hart. Mooie ziel. Slaap lekker.